TOP

Беларуская навука імкліва старэе: доля 60-гадовых і вышэй вырасла за 9 гадоў у паўтара раза

У 2016 годзе у Беларусі налічвалася 1 776 чалавек даследчыкаў на адзін мільён жыхароў, у Расіі – 3 000, у вядучых краінах Еўрасаюза – 4 453 чалавекі.

До 2020 года СНплюс существовала благодаря подписке читателей. Сейчас печать газеты запрещена. Но подписка читателей возможна! Мы не сдаемся и продолжаем работать в интернете. Все материалы бесплатны и доступны каждому. Подписываясь на СНплюс через Патреон (это безопасно!), вы помогаете распространению независимой информации, поддерживаете свободу слова.

Чым жыве беларуская навука? Чаму па калідорах Акадэміі навук бегаюць хіба ці не адны дзяўчаты? І як заходнія санкцыі могуць ударыць па беларускай навуцы?

Мы пагутарылі з акадэмікам, былым старшынём НАНБ Аляксандрам Вайтовічам.

– Навука і дагэтуль знаходзілася ў вельмі-вельмі цяжкім стане, а цяпер усё стане яшчэ горш.

– Наколькі цяжкім для навукі аказаўся адток кадраў пасля падзеяў 2020 года?

– За 2020-ы яшчэ можна знайсці дадзеныя па колькасці даследчыкаў, а за ім яшчэ няма лічбаў, таму параўнаць няма з чым.

– Якая сітуацыя з заробкамі?

– Брыдка казаць, сорамна: як у дворнікаў, мабыць. Што вы хочаце: у краіне толькі 0,5-0,8% ВУП ідзе на навуку. Прыкладна, як у Афрыцы. Няма ні зарплаты, няма ні сістэмы – хай бы пры малых грошах хоць бы сістэма была, а няма нават яе: хто вышэй сядзіць, той больш хапае. Для навуковай дзейнасці трэба ж і абсталяванне, аднак замест яго (я штодня праходжу па акадэмічным двары за галоўным корпусам) там усё нешта будуюць. Кажуць, нейкую канферэнц-залу робяць. Ды гэтых канферэнц-залаў у кожным інстытуце зараз можна вельмі проста знайсці і без таго…

– Можа, акадэмікам сёння трохі лепей жывецца, чым звычайным навуковым супрацоўнікам без звання і навуковай ступені?

– Нічога не лепей. Акадэмік атрымлівае за акадэмічнае званне: яно крыху вышэй, чым у доктара навук. Але ж не гэтым вызначаецца цяпер зарплата. Зарплата вызначаецца не тым, колькі плоцяць за званне ці навуковую ступень, а ўвогуле колькі плоцяць – а там поўнае самавольства.

– Ці хапае вам акадэмічных выплатаў, каб дацягнуць ад заробка да заробка?

-Я стары чалавек, пенсіянер, атрымліваю яшчэ і пенсію. За пенсію і даплаты за акадэмічнае званне і жыву. А моладзь не затрымліваецца: хто дацягвае нават да кандыдата, то потым сыходзіць з інстытута. Цяпер (прабачце, я не антыфемініст), калі ідзеш па інстытуце, бачыш хіба толькі маладых дзяўчат: муж, відаць, зарабляе на жыццё, а яна ў навуцы. А хлопцы тут жа збягаюць.

– Ці ёсць звесткі пра сярэдні ўзрост беларускіх навукоўцаў?

– Ён расце вельмі хуткімі тэмпамі.

Увогуле памяншаецца агульная колькасць навукоўцаў у Беларусі, улучна з доляй дактароў і кандыдатаў. У 2016 годзе у Беларусі налічвалася 1 776 чалавек даследчыкаў на адзін мільён жыхароў, у Расіі – 3 000, у вядучых краінах Еўрасаюза – 4 453 чалавекі.

Хутка расце доля супрацоўнікаў ва ўзросце 60 і больш гадоў: з 2000 па 2019 паднялася ў паўтара раза. Таксама хутка яна расце для дактароў і кандыдатаў навук: калі ў 2000 годзе іх доля складала 50,8 і 22,9% адпаведна, то ў 2019-м – ужо 82,5 і 37,4%. Рост у 1,6 раза! У навуцы застаюцца адныя старыя. Лічбы сведчаць, што ўсё пагана.

Спадабаўся матэрыял? Падзякуй рэдакцыі на Патрэоне (гэта бяспечна) і падтрымай публікацыю такіх матэрыялаў у будучыні.

Перспектыў пры такой науковай палітыцы, якую праводзіць цяперашняя ўлада, ніякіх.

Ведаеце, цяпер сярод вучоных раздаюцца галасы: пасля ўвядзення санкцыяў супраць Беларусі паўстала пытанне: а ці зможам мы друкаваць свае працы ў замежных часопісах? Такое адчуванне, што сутыкнемся з вялікімі цяжкасцямі. Калі раней да нас ставіліся звычайна: давалі рэцэнзію на артыкул, калі ён добры – друкавалі ў ўсё, а цяпер, я думаю, сюды ўмяшаецца і палітыка.

Мы не зможам друкавацца ў замежных навуковых часопісах. А замежныя навуковыя часопісы маюць высокія рэйтынгі з вялікім імпакт-фактарам – прэстыжна для любога вучонага, індэкс Хірша расце.

З часам сітуацыя, спадзяюся, зменіцца да лепшага, але наступствы цяперашняга перыяду для Беларусі, яе навукі будуць вельмі цяжкімі.

Присоединяйтесь к нам в Фэйсбуке, Telegram или Одноклассниках, чтобы быть в курсе важнейших событий страны или обсудить тему, которая вас взволновала.