TOP

Ненатуральны адбор

Галоўная ўмова стабільнага стану грамадства — гэта не толькі выкананне чалавекам агульнапрынятых культурных і маральных нормаў, але і абарона ім пачуцця ўласнай свабоды і годнасці. Такія людзі не з’яўляюцца па ўзмаху «чароўнай палачкі», а ўяўляюць сабою вынік адладжанай сістэмы якаснай адукацыі, гуманістычнага выхавання, магчымасцяў для самарэалізацыі. 

До 2020 года СНплюс существовала благодаря подписке читателей. Сейчас печать газеты запрещена. Но подписка читателей возможна! Мы не сдаемся и продолжаем работать в интернете. Все материалы бесплатны и доступны каждому. Подписываясь на СНплюс через Патреон (это безопасно!), вы помогаете распространению независимой информации, поддерживаете свободу слова.

Гісторыя чалавецтва пераканала, што ўсталяванне ў краіне дэмакратычнага ладу выводзіць народ да цывілізаванага жыцця. У такіх умовах адбываецца сумленная канкурэнцыя паміж людзьмі, натуральны адбор лепшых грамадзян, якія выходзяць на вядучыя пазіцыі ў вытворчасці, навуцы, адукацыі, культуры, на адказныя пасады ў дзяржаўным кіраванні. Тады ёсць стабільны прагрэс.

У ХХ стагоддзі ў СССР на аснове камуністычнай ідэалогіі быў праведзены маштабны штучны адбор, які скончыўся трагічна для дзясяткаў мільёнаў людзей і для краіны. Ён пачаўся адразу пасля прыходу да ўлады ў 1917 годзе фанатычных бальшавікоў. Чалавек мог трапіць у расстрэльныя спісы, у ГУЛАГ нават з-за сацыяльнага паходжання.

Асаблівы размах крываваму ненатуральнаму адбору надаў І. Сталін, які на доўгія 30 гадоў захапіў уладу, стварыў непераўзыдзены культ сваёй асобы. Знішчэнне грамадзян, якія не прымалі палітыку тырана, і проста людзей, што «не ўпісваліся» ў яго цемрашальскія стратэгічныя планы, набыло гіганцкія памеры. Напрыклад, у 1939 годзе Сталін аддаў загад аб знішчэнні 20 тысяч польскіх афіцэраў (сярод іх былі і ўраджэнцы Беларусі), а дакумент на расстрэл 4 тысяч падпісаў уласнаручна. Пасля развалу СССР прэзідэнт Расіі Б. Ельцын перадаў сакрэтныя матэрыялы польскаму кіраўніку Л. Валенсу.

Яшчэ адзін жорсткі ненатуральны адбор правяла другая сусветная вайна. У ёй найперш гінулі людзі высокага грамадзянскага абавязку, патрыёты, рамантычныя, светлыя асобы як юнага, так і пажылога ўзросту, словам, таленавітыя, сумленныя, лепшыя. Тут варта згадаць курсантаў ваенных вучылішчаў, якія ў 1941 годзе з прымітыўнымі гарматамі сталі на шляху фашысцкіх танкаў, інтэлегентаў народных апалчэнняў, што ішлі ў бой з адной вінтоўкай на пяцярых, дзяўчатак-санітарак, каму часта толькі цаною ўласнага жыцця ўдавалася ўратаваць параненых салдат і афіцэраў.

Мне давялося прачытаць шмат дакументальных матэрыялаў пра блакадны Ленінград. Людзі выжывалі любымі спосабамі, некаторыя ад лютага голаду вар’яцелі, быў канібалізм, але большасць не страціла чалавечага аблічча. У ленінградскім музеі я ўбачыў працоўную кніжку аднаго з гараджан, дзе запісана: «Не вышел на работу в связи со смертью».

Здавалася, што пасля страшнага ненатуральнага адбору, які наладзілі Сталін і Гітлер, новыя пакаленні людзей будуць больш асцярожнымі ў выбары кіраўнікоў, наладзяць дэмакратычнае жыццё, не аддадуць на глум свае свабоды і правы. Але ў постсавецкіх незалежных краінах усталяваўся мясцовы аўтарытарызм, які мае падабенства з ранейшым ладам.

Дзеля справядлівасці зазначу, што ў пазнейшы савецкі час кадравы адбор набыў пэўную натуральнасць. Перш чым узначаліць калектыў, кіраваць іншымі, чалавек павінен быў паказаць сябе прафесіяналам у працы, а ў бытавых паводзінах выявіць належныя маральныя якасці. Практычна ўсе былі навідавоку, злачынствы і парушэнні «сацыялістычных нормаў» строга караліся. Гэта не азначае, што ў вярхах тады зусім не мелася карупцыі, а ўнізе — дробных крадзяжоў, ды дзяржаўныя матэрыяльныя страты не вымяраліся астранамічнымі лічбамі і амаральныя ўчынкі не лічыліся «геройствам», як цяпер.

Сучасны кіруючы апарат Беларусі ў многім капіруе стыль дзейнасці ЦК КПБ, але стала намнога больш чынашанавання, падхалімства, паддывановай барацьбы, зайздрасці, стукацтва, падседжвання, пустой паператворчасці, непатрэбнага кантралявання, а прафесіяналізм, інтэлектуальны і маральны ўзровень прыкметна знізіліся, пра што сведчаць правалы ў эканоміцы, у сацыяльнай сферы, пастаянныя карупцыйныя скандалы. Чыноўнікі «новага разліву» адрозніваюцца ад савецкіх тым, што нават самыя дробныя з іх не баяцца злоўжываць службовым становішчам, нахабна крадуць, купаюцца ў гламурнай раскошы. У краіне створаны клас наменклатуры, які практычна не падпарадкоўваецца Канстытуцыі і законам, які не дзеліць з насельніцтвам усе жыццёвыя цяжкасці. Гэта паралельны свет, далёкі ад рэчаіснасці. Чыноўнікаў — сваю прыкормленую ахову і падтрымку — клапатліва апякае і паблажліва судзіць толькі вярхоўны правіцель.

У практыку вярнуўся амаль сталінскі, ненатуральны адбор. Шлях наверх ідзе праз уменне дагадзіць вышэйстаячаму, здрадніцтва ўласнаму сумленню, адмаўленне ад пачуцця годнасці і ўрэшце ад свайго «я», падмену існага сябе робатам. Аўтарытарная сістэма ахвяруе любым таленавітым, сумленным чалавекам, калі ён нават не выступае супраць, а толькі крытыкуе яе.

Улада публічна заклікае грамадзян да актыўнасці, але на бюракратычным узроўні цішком і адкрыта пярэчыць гэтаму працэсу: навошта ініцыятыўныя? Навошта смелыя? Навошта праўдзівыя? Нам патрэбны толькі паслухмяныя!

Пры аўтарытарызме няма натуральнага грамадскага руху. Дзеянні ўнізе, якія ў дэмакратычных умовах забяспечваюць нараджэнне актывістаў, лідараў з народа, не прымаюцца. Бюракраты, якім усё новае, нешаблоннае нібыта сярпом па адным месцы, рэжуць на карані патрэбныя ініцыятывы і праекты, а сілавікі жорстка разганяюць пратэстныя акцыі.

У Беларусі не праведзена дэсаветызацыя, не ўзяты курс на нацыянальнае адраджэнне, як у многіх іншых былых рэспубліках СССР. Улада дагэтуль не зразумела, што шкоду, нанесеную роднай мове і культуры татальнай русіфікацыяй, трэба нейтралізоўваць, займацца нацыянальным будаўніцтвам. Нацыя, калі хоча выжыць, павінна навучацца і выхоўвацца на родным грунце, што не перашкаджае беларусам валодаць іншымі мовамі!

Савецкае мінулае (выключэнне адно — перамога ў Вялікай Айчыннай вайне) у нашай краіне афіцыйна ахайваецца, але адначасова яго атрыбуты захоўваюцца. Гэта бачна нават у назвах гарадскіх і пасялковых вуліц, плошчаў, прадпрыемстваў, устаноў, газет. Візуальная прастора запоўнена прозвішчамі людзей, якія не маюць да Беларусі ніякага дачынення, акрамя толькі таго, што сілай навязвалі тут уласнае разуменне шчаслівага жыцця. А скончылася ўсё трагедыяй. Ад злавеснай аўры, якая адмоўна ўплывае на нас, на дзяцей і ўнукаў,трэба хутчэй пазбаўляцца…

У выніку доўгага ненатуральнага адбору адбылася дэградацыя грамадства. Беларусы страцілі патрэбныя для прыстойнага жыцця якасці — самапавагу, мужнасць, смеласць, здольнасць змагацца з гвалтам, а набылі прыніжанасць, страх, пакору, халуйства.

Сярод нас ёсць савецкія артадоксы, якія жывуць па старых мерках, вырасла нахабнае, абмежаванае, сквапнае племя гадаванцаў аўтарытарызму, а людзі дэмакратычнай скіраванасці і ўмеранага спажывання моцна прыдушаны адміністратыўным прэсам.

Жыццё Беларусі характарызуецца размытай формулай чыноўнікаў «Надо как-то чего-то делать» і абыякавым выразам насельніцтва «Неяк жа будзе». Такому падвешанаму стану, за якім настане немінучая расплата, не пазайздросціш!

Сяргей Законнікаў

Чытайце таксама ў рубрыцы «Пункт гледжання»:

Понравился материал? Поблагодари редакцию на Патреоне (это безопасно) и поддержи подготовку таких материалов в будущем.

Цень двухгаловага арла

Шулерскія сакрэты

Канкрэтны чалавек

Гадаванцы зла

Присоединяйтесь к нам в Фэйсбуке, Telegram или Одноклассниках, чтобы быть в курсе важнейших событий страны или обсудить тему, которая вас взволновала.